Zachowek Kielce

Czym jest zachowek i komu przysługuje?

Zachowek to roszczenie pieniężne. Nie daje udziału w spadku ani prawa do konkretnej rzeczy, tylko prawo do zapłaty sumy odpowiadającej części wartości majątku.

Zachowek przysługuje najbliższym, którzy dziedziczyliby z ustawy, gdyby nie było testamentu:

• zstępnym, czyli dzieciom, a gdy dziecko nie żyje, wnukom,
• małżonkowi,
• rodzicom spadkodawcy, jeśli byliby powołani do spadku z ustawy.

Rodzeństwo i dalsza rodzina nie mają prawa do zachowku.

Roszczenie powstaje, gdy uprawniony nie otrzymał należnej mu części w żadnej formie: ani w spadku, ani w zapisie, ani w darowiźnie od spadkodawcy. Jeśli dostał mniej, może żądać uzupełnienia. Zachowku nie dostanie osoba skutecznie wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia albo taka, która zrzekła się dziedziczenia lub odrzuciła spadek.

Więcej o sprawach spadkowych piszemy w dziale prawo spadkowe.

Ile wynosi zachowek?

Zachowek to połowa udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, zachowek wynosi dwie trzecie tego udziału.

Obliczenie ma trzy etapy:

1. Ustalamy udział spadkowy, jaki uprawniony otrzymałby z ustawy.
2. Ustalamy substrat zachowku, czyli czystą wartość spadku powiększoną o doliczane darowizny. Czysta wartość to majątek minus długi spadkowe.
3. Mnożymy substrat przez udział i ułamek zachowku.

Przykład: wdowiec ma dwoje dorosłych dzieci i w testamencie zostawia cały majątek jednemu z nich. Drugie dziecko dziedziczyłoby z ustawy połowę. Zachowek wynosi więc połowę z połowy, czyli jedną czwartą substratu.

Wartość majątku ustala się według cen z chwili orzekania o zachowku, a stan rzeczy według chwili otwarcia spadku lub dokonania darowizny. W praktyce wycena nieruchomości jest najczęstszym punktem sporu i zwykle wymaga opinii biegłego rzeczoznawcy.

Sprawy o zachowek Kielce

Sprawy o zachowek prowadzimy od wezwania do zapłaty aż do prawomocnego wyroku. Przebieg wygląda zwykle tak:

1. Analizujemy testament, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i dokumenty majątkowe. Wyliczamy wstępnie kwotę roszczenia.
2. Wysyłamy wezwanie do zapłaty. Od dnia, w którym minie wyznaczony termin, można żądać odsetek.
3. Jeśli druga strona jest skłonna rozmawiać, negocjujemy ugodę. To często szybsza i tańsza droga.
4. Przy braku porozumienia składamy pozew. Sprawę rozpoznaje sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy albo sąd właściwy dla pozwanego. Przy wartości ponad 100 000 zł właściwy jest sąd okręgowy.
5. Reprezentujemy Państwa na rozprawach, zgłaszamy dowody, odnosimy się do opinii biegłych.

Gdy to Państwo otrzymali pozew o zachowek, sprawdzamy wyliczenia drugiej strony, wartość majątku i doliczone darowizny. Badamy też, czy przysługuje Państwu ochrona w postaci rozłożenia zapłaty na raty albo obniżenia kwoty.

Darowizny i wydziedziczenie a zachowek

Do substratu zachowku dolicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia. Nie dolicza się drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Pomija się też darowizny zrobione ponad dziesięć lat przed śmiercią na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku. Darowizny dla dzieci i małżonka dolicza się bez względu na datę.

Jeśli spadek nie wystarcza na pokrycie zachowku, uprawniony może żądać zapłaty od osoby obdarowanej. Odpowiada ona tylko do wysokości wzbogacenia.

Wydziedziczenie pozbawia prawa do zachowku, ale tylko wtedy, gdy spadkodawca wskazał w testamencie przyczynę przewidzianą w ustawie. Należą do nich:

• uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,
• umyślne przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu, wolności spadkodawcy lub jego bliskich albo rażąca obraza czci,
• uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych.

Sprawdzamy, czy wydziedziczenie było skuteczne i czy przyczyna rzeczywiście istniała.

Terminy i przedawnienie w sprawach o zachowek

Roszczenie o zachowek przedawnia się po pięciu latach. Przy testamencie termin liczy się od dnia jego ogłoszenia. Wobec osoby obdarowanej biegnie od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Po upływie terminu druga strona może odmówić zapłaty, dlatego sprawy nie należy odkładać.

Od listopada 2023 roku obowiązują przepisy chroniące osobę zobowiązaną. Sąd może odroczyć termin zapłaty zachowku, rozłożyć go na raty, a w wyjątkowych przypadkach obniżyć. Bierze pod uwagę sytuację osobistą i majątkową obu stron, na przykład gdy zapłata zmuszałaby spadkobiercę do sprzedaży mieszkania, w którym mieszka.

W szczególnych sytuacjach sąd może też obniżyć zachowek, powołując się na zasady współżycia społecznego. Dotyczy to rzadkich przypadków, gdy żądanie pełnej kwoty byłoby rażąco niesprawiedliwe. Każdą taką okoliczność oceniamy na podstawie konkretnych faktów i dowodów.

Pierwsza rozmowa z adwokatem w sprawie zachowku

Do pierwszej rozmowy z adwokatem w sprawie zachowku przydadzą się:

• akt zgonu spadkodawcy,
• testament i protokół jego otwarcia i ogłoszenia,
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia,
• odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo,
• dokumenty dotyczące majątku: numery ksiąg wieczystych, umowy, wyciągi,
• umowy darowizn i informacje o przekazanych pieniądzach.

Zasady wynagrodzenia ustalamy przed rozpoczęciem działań. Zależą od wartości roszczenia, liczby rozpraw i potrzeby wyceny majątku. Opłata sądowa od pozwu wynosi zwykle 5% dochodzonej kwoty, przy niższych roszczeniach obowiązują stawki stałe. Do tego dochodzą koszty biegłych.

Zapraszamy do kontaktu w sprawie zachowku

Po zapoznaniu się z dokumentami mówimy wprost, jaka kwota jest realna do dochodzenia i jakie są ryzyka. Sprawy spadkowe prowadzą adwokaci Mateusz Karliński i Jakub Wujak, w biurze przy ul. Seminaryjskiej 2/1 w Kielcach. Zapraszamy do kontaktu.